Odzyskanie niepodległości przez Polskę - jak to się stało?

Odzyskanie niepodległości przez Polskę - jak to się stało?

- kategoria Historia
@Gazeta Rumska
Odzyskanie niepodległości przez Polskę - jak to się stało?

Aby Polska odzyskała niepodległość, nie wystarczyły powstania narodowe toczone w XIX wieku, ale dokonało się to dopiero w wojnie na skalę światową. Powrót Polski na mapę Europy, po ponad stuletniej niewoli, nastąpił w wyniku niezwykle sprzyjającego splotu okoliczności.

Doszło nie tylko do konfliktu między zaborcami, ale zaborcy ponieśli klęskę w tej wojnie. Najpierw Rosja przegrała z Niemcami, potem Niemcy przegrały z Ententą. W trakcie zmagań wojennych to jedna, to druga strona starała się przeciągnąć Polaków na swoją stronę, obiecując im niepodległość. Najpierw wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, naczelny wódz armii rosyjskiej, w sierpniu 1914 r. ogłosił odezwę do Polaków. Zapowiadała ona odrodzenie Polski swobodnej w swej wierze, języku i samorządzie, jednak pod berłem cara.

5 listopada 1916 w wyniku konferencji w Pszczynie władze niemieckie i austro-węgierskie wydały proklamację zawierającą obietnicę powstania Królestwa Polskiego. W dniu 15 stycznia 1917 rozpoczęła działalność Tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim, powołana przez niemieckie i austro-węgierskie władze okupacyjne. W październiku 1917 władze okupacyjne ustanowiły Radę Regencyjną, która zgodnie ze słowami powołującego ją Patentu zastępowała króla i regenta. Akt 5 listopada zmusił carat do kolejnego oświadczenia w sprawie polskiej. Rozkaz Mikołaja II jako naczelnego wodza z grudnia 1916 zawierał oświadczenie o stworzeniu Polski wolnej, złożonej ze wszystkich dotąd rozdzielonych trzech części. Po rewolucji lutowej w 1917 i obaleniu caratu rząd tymczasowy księcia Lwowa w marcu 1917 r. zadeklarował, że naród rosyjski, który zrzucił jarzmo, przyznaje także polskiemu bratniemu narodowi pełne prawo stanowienia o swoim losie według własnej woli. Rząd Tymczasowy pomoże utworzyć niezawisłe Państwa Polskie ze wszystkich terytoriów, w których Polacy tworzą większość, jako rękojmię trwałego pokoju w przyszłej, nowo zorganizowanej Europie.

Odzyskanie niepodległości przez Polskę - jak to się stało?
KOMITET NARODOWY POLSKI W PARYŻU Siedzą od lewej: Maurycy Zamoyski, Roman Dmowski, Erazm Piltz. Stoją od lewej: Stanislaw Kozicki, Jan Rozwadowski, Konstanty Skirmunt, m jr. Fronczak, Władysław Sobański , Marian Seyda, Józef Wielowieyski.

Wywiad niemiecki wdrożył tajny program, którego celem było wewnętrzne osłabienie Imperium Rosyjskiego i jego armii poprzez aktywne wspieranie działalności bolszewików wymierzonej w carat, a po zwycięskiej rewolucji wyeliminowanie Rosji z wojny, co ułatwić miało zwycięstwo Niemiec na froncie zachodnim. Z kolei przemysł niemiecki miał uzyskać dostęp do bogactw naturalnych Rosji i jej zasobów gospodarczych. Powrót z emigracji w Szwajcarii Włodzimierza Lenina pociągiem specjalnym poprzez okupowaną przez Niemcy Europę oraz przyłączenie się grupki niezależnych socjalistów pod wodzą Lwa Trockiego ożywiło akcję bolszewików. Propaganda i działalność bolszewików była w znacznej mierze finansowana przez sztab niemieckiej armii. W sierpniu 1918 r. po zdobyciu władzy został wydany Dekret Rady Komisarzy Ludowych RSFRR o anulowaniu traktatów zawartych pomiędzy rządem byłego Cesarstwa Rosyjskiego a rządami Niemiec i Austro-Węgier. W trzecim punkcie – szczególnie ważnym dla Polaków – umieszczono zapis, że zawarte akty dotyczące rozbiorów Polski zostają, ze względu na ich sprzeczność z zasadą samookreślenia narodów i rewolucyjnym poczuciem narodu rosyjskiego, zniesione w sposób nieodwołalny.

Ten przypomniany wyżej przegląd wydarzeń ma pokazać, jak starano się manipulować Polakami wykorzystywanymi jako mięso armatnie po obu stronach frontu, którzy musieli walczyć przeciwko sobie w składzie milionowych armii powoływanych z przymusowego poboru. Natomiast Legiony Polskie zostały utworzone u boku armii austriackiej w sierpniu 1914 z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. Wobec niepowodzenia wywołania antyrosyjskiego powstania narodowego w Królestwie Kongresowym, które umożliwiłoby Niemcom przerzucenie większych sił na front zachodni, Piłsudski podporządkował się Naczelnemu Komitetowi Narodowemu. Polityka NKN była proaustriacka i od początku zmierzała w kierunku utworzenia monarchii trialistycznej: Austro-Węgiersko-Polskiej. W październiku 1915 wszystkie trzy brygady Legionów liczyły kilkanaście tysięcy ludzi.

Legioniści walczyli po stronie niemieckiej, czego nie omieszkał wykorzystać w Wersalu, jako argumentu przeciwko Polsce, premier Anglii Lloyd George, wołając: „jakże wy (Polacy) chcecie niepodległej Polski, skoro wasi legioniści walczyli po stronie Niemiec”. Niemcy walczyły niemal przeciwko całemu światu, niemal samotnie, i o mało nie zwyciężyły – jak stwierdził z kolei Winston Churchill. Tam gdzie wygrywał Piłsudski, tam przegrywała Polska.

W kwietniu 1917 USA wypowiedziały wojnę Niemcom. Prezydent Thomas Woodrow Wilson przedstawił program pokojowy, który jest znany pod nazwą 14 punktów Wilsona. Dla Polski ważny był 13 punkt, mówiący o utworzeniu niepodległego państwa polskiego z dostępem do morza na terenach zamieszkanych w większości przez ludność polską. Uznanie przez kanclerza Rzeszy Maksymiliana Badeńskiego 5 października 1918 tych warunków jako podstawy rokowań doprowadziło do rozejmu kończącego wojnę. Na konferencji pokojowej w Wersalu dużą rolę w obronie polskich interesów odegrał Roman Dmowski. Wypada przypomnieć w tym miejscu zorganizowanie przez Komitet Narodowy Polski pod prezesurą Dmowskiego i sformowanie się 90 tysięcznej armii polskiej we Francji, tzw. Armii Błękitnej pod dowództwem generała Hallera. Główny trzon stanowili Polacy z USA, zgłaszający się na apel Ignacego Jana Paderewskiego oraz emigranci z Kanady i Francji. Później doszli Polacy z przebywających we Francji i ogarniętych fermentem rewolucji dywizji rosyjskich. Rok po przyjeździe „Błękitnej Armii” Polska zdolna była stawić czoła inwazji ze wschodu, właśnie dzięki broni, którą ta armia przywiozła do kraju, zyskując zdecydowaną przewagę nad Armią Czerwoną w trzech głównych działach wojskowych: artylerii, lotnictwie i czołgach”. Ponieważ Niemcy przegrywały wojnę, nastąpiła całkowita zmiana w stanowisku Wielkiej Brytanii, której polityka zaczęła liczyć się z prawdopodobieństwem narodzenia się na kontynencie hegemonii francuskiej. Można powiedzieć, że z chwilą kończenia się I wojny światowej pokonane Niemcy zyskiwały sojusznika w postaci polityki brytyjskiej reprezentującej ich interesy, co Polska boleśnie odczuła w odniesieniu do sprawy Gdańska, Śląska i Warmii, czy wschodniej granicy Polski w kontekście „linii Curzona”.

Głównymi europejskimi zwycięzcami w I wojnie światowej były - oprócz Polski - Francja, Czechosłowacja, Jugosławia i Rumunia. Trzy główne państwa rozpoczynające wojnę oraz uczestnicy rozbiorów Polski i dzielące między siebie nasze ziemie: Prusy, Austro-Węgry i Rosja były cesarstwami, a na koniec wojny dwa (Prusy i Rosja) przestały nimi być w wyniku wydarzeń rewolucyjnych, a trzecie (Austro-Węgry) w ogóle przestało istnieć, jako oddzielne i jedno państwo.

Dr inż. Stanisław Tujaka

Odzyskanie niepodległości przez Polskę - jak to się stało?

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *