W rocznicę Polskiego Października 1956 roku

W rocznicę Polskiego Października 1956 roku

- kategoria Historia, Polityka
W rocznicę Polskiego Października 1956 roku Zdjęcie: Caranfinwen

Polski Październik 1956 r. należy do najważniejszych wydarzeń w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W jego wyniku doszło do ogromnych zmian w stosunkach społeczno-gospodarczych, a także w nauce i w kulturze. Było to konsekwencją wydarzeń na arenie międzynarodowej. Porządek jałtański pozbawiał Polskę suwerenności i skazywał na podrzędną rolę w sowieckim imperium. PRL nie prowadziła niezależnej polskiej polityki. Załamywanie się zimnej wojny i odwilż po śmierci Stalina osłabiły kontrolę ZSRR nad państwami bloku wschodniego.

Stalinowski system władzy także w polskiej polityce wewnętrznej chylił się ku upadkowi. Bierny i czynny opór społeczeństwa wobec polityki czasu stalinowskiego wpływał na postawę i nastroje aktywu PZPR. Przed październikowym przełomem był Poznański Czerwiec. W Poznaniu 28 czerwca 1956 r. wybuchł strajk ekonomiczny. Protest wynikał z fiaska tzw. planu 6-letniego i fatalnej polityki gospodarczej. W obliczu tych wydarzeń kierownictwo partyjne zaczyna sobie zdawać sprawę z konieczności radykalnych przemian. Sprzeciwiający się reformom stalinowcy zostają odsunięci od władzy przez narodowych komunistów, a na przywódcę zostaje wysunięty Władysław Gomułka.

Gomułka miał odwagę krytykować władze ZSRR za rabowanie Ziem Odzyskanych, a w 1948 r. sprzeciwił się przymusowej kolektywizacji wsi, za co został oskarżony o odchylenie prawicowo- nacjonalistyczne i uwięziony. Gomułka postrzegany był więc jako więzień stalinowskiego reżimu. Z jego rehabilitacją wiązało się odrodzenie koncepcji polskiej drogi do socjalizmu. Spotkało się to ze sprzeciwem ówczesnego kierownictwa KPZR.

W październiku doszło do nieoczekiwanej wizyty Chruszczowa w Warszawie. Podjęty jednocześnie marsz wojsk Armii Radzieckiej na Warszawę powstrzymało dopiero stanowisko Chin, które kategorycznie przeciwstawiły się zamierzeniom radzieckiej interwencji zbrojnej.

W dniu 24 października społeczeństwo Warszawy w imieniu narodu zaakceptowało nowego przywódcę. Przed Pałacem Kultury i Nauki na Placu Defilad odbył się kilkusettysięczny wiec poparcia Gomułki i przemian. Rozwaga Polaków pozwoliła uniknąć ogromnego rozlewu krwi, do jakiego doszło na Węgrzech. Wojska radzieckie wkroczyły na Węgry 26 października 1956 r. Interwencja ZSRR na Węgrzech uświadomiła Gomułce, że odwilż ma swoje granice. Polski Październik na wsi oznaczał przede wszystkim dekolektywizację i ruch rozwiązywania spółdzielni produkcyjnych. Symbolem przemian w fabrykach stały się rady pracownicze. Zapanowała wizja socjalizmu z ludzką twarzą, w wersji zbliżonej do jugosłowiańskiej.

Jesienią 1956 r. Władysław Gomułka zdobył władzę w Polsce. Różne są oceny, jak tę władzę wykorzystał. Postrzeganie historii Polski przez Gomułkę było bliskie krakowskiej szkole historycznej i Romanowi Dmowskiemu. Gomułka był krytykiem charakteru narodowego Polaków. Zarzucał polskiej zbiorowości skłonność do anarchizmu, lekceważenie prawa, brak dyscypliny i namysłu nad własną przeszłością. Prowadził politykę gospodarczą państwa jak gospodyni domowa.

Gomułka miał zbilansowany budżet. Obecnie rządzący umieją jedynie powiększać dług zagraniczny. Po likwidacji polskiego przemysłu rządzący w III RP muszą dalej brać kredyty. W Polsce Gomułki wszyscy chętni do pracy mieli ją. Współcześnie Polska wysłała na Zachód ponad 2 miliony Polaków, którzy bogacą te kraje. Gomułka był dobrym gospodarzem Polski, ale źle służył interesom ZSRR. Dlatego został w końcu odsunięty od władzy i skazany na infamię.

Po Październiku `56 zaczął odradzać się w Polsce ruch narodowy. Wbrew IPN-owskiej narracji historycznej październikowy zryw miał w dużej mierze narodowy charakter. Narodowy patos Października sprzyjał odrodzeniu tradycji endeckiej. Obecna oficjalna polityka historyczna usiłuje zredukować pozytywną rolę zmian polityki PZPR jesienią 1956 r. jedynie do taktyki wymuszonej przez nacisk społeczny. Dokonane przemiany leżały w interesie narodu. Polska uzyskała autonomię w ramach imperium. Mimo że Październik `56 stanowił punkt zwrotny w najnowszych dziejach Polski, to znajduje się poza zainteresowaniem IPN.

Dr inż. Stanisław Tujaka

Literatura: Paweł Dybicz (red.): Przełom Października `56. Historia bez IPN. Warszawa 2016

W rocznicę Polskiego Października 1956 roku

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *